En: hoe zit het met de vrijheid van de spreekstem?

Tijdens het spreken beweegt je stem onder invloed van je gedachten, taal en emoties: die stembeweging geeft extra betekeniswaarde aan je boodschap. Of niet. Een en ander hangt af van de vrijheid die je hebt om je stem te gebruiken.

Zangkunst, Zangstem en Stemkwaliteit

De zangkunst kent in principe geen vrijheid van bewegen: de stem volgt voorgeschreven (muziek)patronen. Een andere vorm van vrijheidsbeknotting binnen de zang volgt uit het streven naar ‘mooi geluid’. Of je nu klassiek, volksmuziek, jazz of pop zingt: het moet natuurlijk wel zuiver klinken. Per genre en cultuur wordt dat ‘mooi’ verschillend ingevuld, maar de beoordeling van het geluid blijft aan regels gebonden. Aan de andere kant zijn de bewegingen van de zangstem vrijer (want: veel extremer) dan die van de spreekstem. Om aan de bewegings- en cultuureisen te voldoen moet een zanger goed leren luisteren en veel oefenen. Dat geldt niet voor je spreekstem: als spreker doe je eigenlijk maar wat. En niemand zal zeggen dat je vals spreekt.

Uit volle borst

Uit angst om vals te zingen (of misschien wel: om gehoord te worden) zingen veel mensen maar niet. Maar sinds de jaren 60 is er binnen de zang steeds meer aandacht gekomen voor het gevoel dat zingen de zanger geeft. Zingen hoefde niet persé om aan te horen zijn, als het maar goed voelde. De laatste jaren komen daar geluiden van zangdocenten bij die van de daken jubelen dat zingen gezond is. Uit onderzoek zou zijn gebleken dat zingen kan worden vergeleken met sporten. Naast de opbouw van je conditie zou zingen leiden tot cortisonverhoging, stressverlaging, vrijkomend oxytocine. Het verhoogt je concentratievermogen, versterkt je immuunsysteem, en weert verkoudheden. Ja, als je het samen doet. In een koor. Vanzelfsprekend kan een spreker als professor Erik Scherder het oxytocine onderwerp in anderhalve minuut bespreken. Samen zingen ontspant, geeft ruimte en een goed humeur. Na een avondje zingen ben je je zorgen vergeten en kun je er weer met frisse moed tegenaan. En omdat er geen hoge eisen worden gesteld, is zingen (weer) voor iedereen bereikbaar.

Oxytosamenzang

De verbindende kick van het samen zingen waar Scherder het over heeft is al zo oud als de zingende mens; we deden het al rond de eerste kampvuren. Tijdens de kerkgang in mijn jeugd vormde het (staand!) zingen van psalmen en gezangen dan ook een lichtpunt: éindelijk beweging na al dat stilzitten en zwijgen. Samen zingen geeft een bevrijdend gevoel: je mag je stem lekker hard en ook nog eens veel hoger of lager gebruiken dan tijdens het spreken. Met zo’n oxytocine-impuls kun je het gewone leven weer even aan! Hèhè, dat lucht op: bevrijd jezelf van stress en ellende: Zing! Jan Kortie had dat vijfendertig jaar geleden al door (zonder onderzoek, geheel uit eigen ervaring) en veranderde zijn metier: van econoom naar dirigent*.

De boeien van de vrijheid: boeiend spreken en geboeid luisteren

Is dat effect eigenlijk alleen voorbehouden aan de zangers? Scherder zingt zelf niet. Hij spreekt. Daarmee zorgt hij niet alleen voor zijn eigen oxytocine-impuls, hij geeft er ook een aan jou! Voor even dan. Tot je zelf weer gaat praten met je beperkte stemgeluid of naar het geneuzel van andere sprekers zit te luisteren. Door te zingen (of door naar Scherder te luisteren) heb je jezelf blijkbaar even uit de ketenen van de gewoonte bevrijd, maar met je spreekpatroon beweegt je stem weer in de kooi van de zelfperceptie. Je gehoor en je brein werken samen om toch vooral geen uitschieters te maken met je stem.

Spreekkunst, Spreekstem, en Stemkwaliteit

Je zou je spreekstem vrij kunnen bewegen als je zelf niet zo star in patronen zou bewegen. Je stem is al vrij en wordt alleen in het gareel gehouden door je gehoor en de cultuur waarin je leerde spreken. De vraag is of je hem ‘vrij kunt luisteren’. Spreekkunst is het nemen van de vrijheid om je stem optimaal te leren gebruiken.

Wil je een ontboezeming doen of een gedachte ventileren en tegelijkertijd een indruk achterlaten? Wil je je goed voelen door de manier waarop je iets zegt bij te laten dragen aan je inhoud? Wil je oxytocinevorming bij de luisteraar stimuleren terwijl je spreekt (zoals Scherder dat kan)? Kom dan in beweging om jezelf te bevrijden van beperkende spraakpatronen. Neem contact met me op voor een individuele sessie of een workshop.

www.hoezalikhetzeggen.nl

*Jan Kortie is de grondlegger en bedenker van stembevrijding, 35 jaar geleden bracht hij al hele zalen in beweging door samen te zingen. Hij ontwikkelde een onorthodoxe, opgewekte benadering van zingen. Met als leidraad ‘jouw ziel wil zingen’. Tegenwoordig lees je op zijn website ook over ‘stilte’ en ‘stilzijn’. Daar schrijf ik een andere keer wel over; ik doe er hier nu even het zwijgen toe.