Is je stem aangeboren?

Het antwoord op die vraag geef ik in mijn boek ‘Hoe zal ik het zeggen’:

“Ja en nee. Natuurlijk is de vorm van je stemorgaan – net zoals bij al je andere lichaamsdelen – erfelijk bepaald: de afmetingen en de structuur van het orgaan, de dikte, lengte en beweeglijkheid van de stemplooien. Maar de vorm is niet de enige factor die je stemgeluid bepaalt. De aansturing heeft daar ook een aandeel in en dat aandeel bepaalt uiteindelijk hoe je stem klinkt.

Iedere larynx is in staat om een enorme variatie aan geluiden te produceren. Samen met de geluiden die je vanuit je omgeving aangeboden worden, controleert je gehoor uiteindelijk de keuze en de definitie van je stemgeluid. Het stemgeluid dat je maakt en de variaties die je daarin kunt of wilt aanbrengen, hangen dus samen met je eigen keuze en kunde. Je stem is hoofdzakelijk een product van je cultuur, je opvoeding, de beweeglijkheid van je stem, je gehoor, je aandacht, je creativiteit en je muzikaliteit.”

Mengpaneel

Mooi. Maar betekent dit nu dat je aan je stem kunt werken of juist niet?

Het antwoord daarop verschilt van persoon tot persoon. Mensen verschillen. En ook de omstandigheden waarin mensen spreken en het doel waarmee ze dat doen verschilt enorm. Per geval zal dus gekeken moeten worden welke bewegingen tot een functioneel resultaat leiden.

In hoofdstuk drie van mijn boek roep ik het beeld van een knoppenpaneel op. Daarmee kun je werken aan stem een spraak. Iedere knop die je beweegt levert een specifiek effect op. En ieder effect heeft z’n uitwerking op een andere functie. Zo ontstaat er een basaal ingericht mengpaneel dat eventueel is uit te breiden met extra modules naarmate je oefenproces vordert. Dit beeld helpt om de mogelijkheden van stem en spraak zo concreet mogelijk te kunnen duiden en oefenen. Je analyseert er de elementen mee waar je invloed mee uit kunt oefenen op je stem en daarmee: op je luisteraar.

Fragment uit hoofdstuk negen, bladzijde 153 – Waarom wat wel of niet, en hoe dan?

“Zo’n persoonlijke mengtafel, werken aan je stem en spraak, dat is toch niet te doen in de praktijk?

Dat klopt (uitzonderingen daargelaten)! Oefenen met de verschillende knoppen is een technische manier van oefenen waarbij veel denkvermogen opgeslurpt wordt voor de aandacht die het kost. Niet alleen ben je druk aan het sturen, je bent ook nog eens heel kritisch aan het luisteren! Dat is vooral zo bij het bewegen van meerdere knoppen tegelijk: daarmee verdwijnt je taal, je inhoud tijdelijk naar de achtergrond. Alsof je aan het schaatsen bent en tegelijkertijd op je schaatsbeweging, je krachtdosering, je balans en je houding moet letten. Dat doe je tijdens de training, maar niet tijdens een wedstrijd. Gebruik het paneel dus alleen in oefensituaties, om ervaringen op te doen in je beweeglijkheid. Ga je er in de praktijk mee aan de slag, dan raak je je tekst, je publiek, jezelf of alle drie kwijt. Wacht het effect van die nieuwe vaardigheden op je spreekvaardigheid in de praktijk gerust af, maar blijf op dat moment met je vingers van de knoppen zelf af. Je taal, je rol, je karakter, je emotie en je intentie zijn dan als het goed is al drukdoende om je spraakbewegingen te sturen.”

Omgekeerde wereld

Je kunt al praten, daarom is het niet eenvoudig om aan je spraak te gaan schaven: het spraakproces is een door jarenlange opbouw en oefening diep ingesleten patroon. Stem en spraak zijn verstrengeld met je opvoeding, je geschiedenis en geheugen, je karakter en lichaamsdynamiek, je taal en denken. Het lijkt een beetje een omgekeerde wereld om iets wat al goed werkt uit elkaar te halen! Daardoor roep je juist allerlei problemen op: je begint te stamelen, mompelen, schreeuwen, je stem slaat over of beweegt naar willekeur en tot overmaat van ramp vergeet je je tekst. Allemaal het gevolg van het ingrijpen in (verstoren van) het huidige patroon.

Weerstand en emotie

Je moet dus wel een goede reden hebben om aan je stem of aan je spraak te gaan werken voor je eraan begint! Misschien is er de noodzaak om je communicatie met anderen te herstellen of verbeteren. Of je wilt beter worden dan je al bent in je manier van communiceren. Maar alleen een weloverwogen besluit om te gaan sleutelen leidt niet zonder slag of stoot tot het gewenste effect. Omdat je hele persoonlijkheid ermee gemoeid is kun je grofweg twee effecten verwachten: weerstand en emotie.

Weerstand ontstaat omdat je primitieve brein liever de gebaande paden gaat: ‘waarom moeilijk doen als het makkelijk kan’ en ‘ben ik zo niet goed genoeg?’ Om die weerstand op te heffen dien je er een portie motivatie, discipline en humor (zelf relativering) tegenover te kunnen zetten.

Emoties kunnen je overvallen wanneer je gefrustreerd raakt omdat iets niet lukt. Of op het moment dat je ontdekt waar in je geschiedenis een verband ligt met je huidige gedrag. Vecht daar niet tegen, maar treed jezelf mild tegemoet of laat jezelf even met rust. Zodra je het een en ander hebt verwerkt kun je verder op je pad.

Makkelijker gezegd en beter gedaan

Om je stem en spraak te kunnen gaan trainen is een realistisch uitgangspunt van belang. Daarom:

Heb een goede reden! Wat is er aan de hand, waarom wil ik aan werken en wat is mijn doel? Daarnaast zijn rust en discipline een mooie basis voor een optimaal resultaat. Geef jezelf de tijd: besteed dagelijks korte periodes aan je oefeningen en houdt dit tenminste drie maanden vol.

Ik hoop je hiermee een hart onder de riem te hebben gestoken om makkelijker te kunnen zeggen dat je aan je stem en je spraak kunt werken. En om dat realistischer te kunnen gaan doen op het moment dat je eraan begint.

Wil je een keer met me aan de slag? Kom dan naar de cursus Professioneel stemgebruik van één dag of boek een individuele sessie.

www.hoezalikhetzeggen.nl