Vraag 5 (over ‘spraak’)

Kun je een accent afleren?

Om die vraag te beantwoorden is het goed om na te denken over wat een accent  is. Als iemands’ spraak stempatronen, klanken, woorden of grammatica bevat die je niet in het Nederlands verwacht, dan kunnen die uit een andere taal komen. Vaak zeggen we dan: ‘Ik hoor een accent.’ Het kan zijn dat iemand heel plat praat of juist heel erg bekakt, moeilijk verstaanbaar of heel charmant, typisch Rotterdams of een beetje buitenlands.

Taal, dialect, accent

Rotterdams taaltje, Friese taal, Limburgs, Twents, Frans, Pools… Zodra een spreker vanuit de moedertaal (soms aangeduid als ‘dialect’) overschakelt naar een andere taal (of dialect) is de kans groot dat er iets van de moedertaal blijft hangen… een accent. Hoe dat klinkt zal afhangen van de afkomst van de spreker en de omgeving waarin de nieuwe taal wordt geleerd. Een Fransoos die Nederlands leert in Amsterdam zal anders klinken dan de Fransoos die dat in Limburg doet. De grootste uitdaging zal liggen in het aanleren van klanken of constructies uit de nieuwe taal die niet voorkomen in de oorspronkelijke taal.

Niveaus

Welke elementen onderscheiden we eigenlijk wanneer we een accent horen? In hoofdstuk 5 van mijn boek ‘Hoe zal ik het zeggen’ geef ik vier niveaus aan waarop je een accent kunt identificeren. Als eerste het klankniveau (‘mot je kaiku!’), dan het grammaticale niveau (de huis is schilderen gisteren). En wanneer de woordenschat onvoldoende groot is kom je op het betekenis niveau (‘kijk, een drijfsijssie!’). Het diepst liggende is het prosodie niveau: een ‘Franse melodie’, Spaanse of Finse ritmiek en Limburgse traagheid, Arabische dynamiek of Italiaanse luidheid, Friese klemtoon, Zeeuwse lijzigheid, Amerikaanse nasaliteit…

(Af)leren

‘Afleren’ vind ik een lastig begrip. Waarom zou je iets wat je kunt afleren? Misschien kun je je beter afvragen of je een ander accent kunt aanleren, want daar komt het eigenlijk op neer wanneer je een nieuwe taal leert spreken. Afleren refereert te veel aan onvolkomenheid, terwijl het eigenlijk over een vaardigheid, een aangeleerd patroon gaat. Je breidt dus je vaardigheden uit of wijzigt je patronen als je (bijvoorbeeld) het Nederlandse accent aanleert. Of je dat lukt, hangt weer af van een aantal andere vaardigheden.

Strategie

Degenen die een accent onbewust overnemen als ze in gesprek zijn met een anders-sprekende, lijken hierbij in het voordeel te zijn. Voor hen ligt de moeilijkheid in het consolideren van een accent: consequent blijven. Voor hen die het imiteren van een andere manier van spreken lastig vinden ligt een andere oefenweg te wachten. Het aan te leren accent moet worden vergeleken met het accent van de spreker zelf. Alle verschillen (op alle vier niveaus) moeten worden geïnventariseerd. Vervolgens moet elke variatie op het eigen accent stap voor stap aangeleerd, ingeoefend en geautomatiseerd worden.

Horen en luisteren

Wanneer je de verschillen niet hoort tussen wat je doet en wat de bedoeling is, kom je waarschijnlijk niet ver. Luisteren is dus het sleutelwoord bij het accentloos leren spreken van een nieuwe taal. Door te luisteren heb je leren praten, door te luisteren leerde je je moedertaal spreken. Luisteren is dus de beste strategie om aan een accent te werken.

Werelddag van de Stem – ‘KJOE en EE’

Bel me op woensdag 16 april 2025 tussen 10:00u en 15:00u met je vragen over stem en spraak! Alles wat je altijd al wilde weten over stem en spraak. Of: stel specifieke vragen over je eigen stem en spraak. Vraag me om advies en ontvang bruikbare tips en oefeningen voor stem, spraak en presentatie.

Mijn telefoonnummer vind je op mijn website.

Wil je je spraak transformeren, raadpleeg dan hoofdstuk vijf van mijn boek en definieer wat je wilt veranderen. Kijk dan welke stappen daarvoor nodig zijn. Ga vervolgens aan de slag of vraag mij of een gespecialiseerd logopedist om begeleiding.