Vraag 6 (over ‘spraak’)

Is dat een spraakgebrek?

Ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is; soms valt je iets op aan iemands spraak. Het is niet zo dat je de ander niet meer kunt volgen of verstaan, maar tóch… Je vraagt je misschien af wat er aan de hand is of wat de oorzaak zou kunnen zijn. Ik beschrijf de meest voorkomende scenario’s hieronder maar laat de stem (zie daarvoor eerdere edities van deze ‘kjoe en ee’ serie) buiten beschouwing.

Uitspraak of articulatie

Je hoort iets maar het heeft niet (direct) met het stemgeluid te maken. Misschien lukt het iemand niet om een ‘r’, ‘s’ of andere spraakklank op de gangbare manier te produceren. Er valt je dan iets op aan de articulatie (of ‘dictie’).

Spraak

Gaat het mis met het tempo of worden er klanken en woorddelen weggemoffeld, ingeslikt, verbasterd of herhaald, dan ben je in het domein van de spraak aanbeland. Ook het herhalen van klanken, woorden en zinsdelen, en het blokkeren op klanken valt onder spraak.

Taal

Kan iemand de (juiste) woorden niet vinden of hoor je grammaticale fouten, verbasterde zinnen of onsamenhangende verhalen, dan ben je op taalniveau aanbeland.

Gehoor

Doofheid (en slechthorendheid, afhankelijk van de ernst) heeft vrijwel altijd effect op een of meer van bovenstaande gebieden. Het meest voor de hand liggende effect is echter dat de spreker jóu onvoldoende verstaat.

Oorzaken

Problemen in de expressie of waarneming of in de verwerking van signalen en prikkels kunnen aangeboren of later verworven zijn. Misschien is iemand door problemen in (de ontwikkeling van) het mondgebied of het brein (of andere delen van het zenuwstelsel) fysiek niet in staat om correct te spreken. Een afwijkend gebit, ziekte, ongelukken, trauma’s: er zijn oneindig veel aanleidingen (zelfs voor de geboorte) in het leven van een mens die maken dat iemands spraak niet vlekkeloos verloopt. Verborgen problemen zoals hersenletsel of al dan niet zeldzame syndromen kunnen gepaard gaan met hoor- en spraakproblemen. Spanning en stress, problemen in de opvoeding, tegenslag in het leven of psychische problemen… een mens kan op alles reageren met een wijziging in het spraakpatroon. En het kan natuurlijk zijn dat iemand een andere moedertaal sprak en pas later Nederlands leerde spreken.

Reageren of negeren?

Erger je je aan andermans spraak? Haak je bij het minste of geringste afwijkende spraakpatroon af? En kun je wat je hoort aan de orde stellen, becommentariëren of corrigeren zonder dat je de spreker daarmee kwetst? Ga er eerst maar van uit dat iemand met spraakproblemen al lang het nodige gedaan heeft om die te minimaliseren. Iemands leven kan erdoor gekleurd zijn; de spreker is zich er meestal al pijnlijk genoeg van bewust. Overweeg of dit soort variaties in de spraak als criterium moeten gelden om naar iemand te luisteren of niet. Liever nog: heb geduld, geef iemand de tijd. Richt je op de inhoud die gedeeld wordt en op de relatie die je op dat moment met de spreker hebt. Kortom: oordeel niet, maar communiceer.

Benoemen en bevragen

Belemmert het spraakpatroon voor jou de communicatie? Dan kun je overwegen dat op een ander moment in een vertrouwelijk gesprek naar voren te brengen. Geef aan wat je probleem is en vraag of de ander bereid is om iets over zijn of haar manier van spreken met je te delen. Geef geen tips of adviezen, je kent het verhaal achter een spraakpatroon immers niet; wacht waar de ander mee komt. Het kan zomaar zijn dat je gesprekspartner jou een ‘handleiding’ geeft over hoe je de communicatie samen beter kunt laten verlopen. Mocht de spreker zich nergens van bewust zijn maar zich wel openstellen voor terugkoppeling of om advies of hulp vraagt, verwijs dan naar een specialist op dit gebied: de logopedist. Die kan de spreker helpen met onderzoek naar de aard van en omgang met het probleem.

Krijg jij als professional wel eens vragen over je manier van spreken of wil je je spraakpatroon herinrichten om helder en boeiend over te komen? Laat het me weten, misschien kan ik iets voor je betekenen.