Misschien ben je wel eens benaderd met een tip als: ‘Laat je stem eens meer uit je buik komen, gebruik je borst meer als klankkast, praat wat meer voor in je mond, projecteer je stem vanuit je jukbeenderen’. ‘Praat met lage stem voor overwicht en met zachte stem voor extra aandacht’. Tips die berusten op kleine en grotere mythes.

Stille boodschap

De grootste mythe die rondwaart op het gebied van spreken, is een foutieve gevolgtrekking uit het werk van Albert Mehrabian: ‘Silent messages’. De mythe beweert dat slechts zeven procent van wat je zegt door de luisteraar wordt begrepen of onthouden (er doen verschillende varianten de ronde). ‘Je moet gebaren, anders komt je boodschap niet over.’ ‘Mag ik de hand-out van je, ik heb maar zeven procent van wat je vertelde meegekregen.’ Het weglaten van de context (zijn onderzoek) doet op paradoxale wijze afbreuk aan de kern ervan: de formule. Dat de mythe een gesimplificeerde weergave van zijn formule is werd al door velen uitgelegd en onderstreept, ook door Mehrabian zelf.

Communicatie

Ook ik sluit me (zonder uitleg*) aan bij de stilzwijgende hoofdschudders wanneer er weer eens gevlagd wordt met de mythische zeven procent woordwaarde formule ‘wist je dat maar …?’. Wie ‘Silent messages’ heeft gelezen weet dat Albert’s onderzoek naar menselijke communicatie een stuk interessanter is dan de formule zelf. In zijn boek wordt een theoretisch kader uitgewerkt dat impliciete communicatie uitlegt vanuit innerlijke houding, emoties en expressie. Deze elementen worden in relatie gebracht met gegevens uit uitgebreide onderzoeken naar genoegen (pleasure), opwinding (arousal), dominantie (dominance) and voorkeur (liking) bij de luisteraar. Voor wie verder wil spitten: het boek (editie1972) is nog te vinden op Amazon.

Je toon bevalt me niet.

Zonder zijn boek ooit te hebben gelezen kun je de uitkomsten van dit werk concreet te ervaren in de praktijk van alledag: iemand die jouw plan goedkeurt met een geringschattende blik en een neerbuigend toontje, iemand die met trillende stem aangeeft zich op z’n gemak te voelen of iemand die je met starre oogopslag en een uitbundig bevroren glimlach vanachter de balie ‘vriendelijk’ welkom heet. Zelf geef je ook allerlei boodschappen mee terwijl je praat. Let er maar eens op hoe verschillende mensen op je reageren. Helemaal niet. Of juist zo sterk dat je je afvraagt hoe iemand dat in ’s hemelsnaam achter jouw worden kon zoeken. En soms weet je ook: met deze persoon ga ik heel anders communiceren.

Hoe zit dat?

Onze interne radar is gevoelig afgesteld: we voelen heel precies aan wanneer iemand iets meent of niet. Onbewust pikken we van een spreker signalen op die niet in woorden zijn gevat. En de ander doet dat ook als jij spreekt. Ook daar stel je je automatisch op in: je probeert uit hoe je het beste met iemand kunt communiceren en past (soms ongemerkt) je gedrag aan. Er is maar weinig voor nodig om iemands woorden te interpreteren via ‘dat toontje waarop het werd gezegd’. We willen weten of men ons een kunstje flikt of oprecht met ons in gesprek is. En precies met dit gegeven valt heerlijk te experimenteren.

Uitgesproken boodschap

Vanzelfsprekendheid (hierover volgende keer meer) heb je al, welbespraaktheid kun je krijgen. Ontdek hoe je toon, volume, timbre en tempo je boodschap volledig kunnen ontkrachten, een leuke draai geven of juist kracht bijzetten. Prik door je eigen spraakpatronen heen door ze systematisch te wijzigen. Voel hoe het is om te variëren met je lichaamsbeweging, je positie in de ruimte of je blik.

Mythe op met je tips!

Ga niet af op vage mythes of goedbedoelde tips maar werk op een praktische en gerichte manier HARDOP aan je communicatie. Alleen zo kom je er achter of je aan volume, toon of kleur van je stem moet werken of juist aan je tempo of articulatie: je spraak. Je leert hoe je met je melodie, dynamiek en ritme je boodschap af kunt stemmen en hoe je voor een groep kunt staan of bewegen. Het leuke daarvan is dat je vanaf dat moment ook concrete adviezen kunt geven: adviezen waar je vrienden en collega’s ook echt iets mee kunnen. Mijn doe-boek-uitprobeer-boek-handvest hierover is gewoon via mijn website verkrijgbaar: ga naar www.hoezalikhetzeggen.nl en stuur me een bericht. Ik stuur je graag een (gesigneerd) exemplaar op!

*Voor de korte door mij vertaalde uitleg over en toelichting op de formule kun je op deze blogpagina terecht: https://alexboon.me/2024/09/30/de-mythe-rond-de-theorie-van-mehrabian/