Veel professionals zijn onbewust bekwame sprekers. Zij volbrengen hun spreektaken in geroutineerde vanzelfsprekendheid en zijn volgens een stilzwijgende aanname voor elke spreektaak toegerust. Maar er is ook een groeiende groep sprekers die het gevoel heeft dat het beter zou kunnen en zich afvraagt: hóe dan?! Met het stellen van die vraag plaatsen zij zichzelf in de categorie van bewust onbekwame sprekers. Dat lijkt een oncomfortabele degradatie, maar vreemd genoeg vormt de eerste groep sprekers vaak een groter probleem voor de luisteraar dan de tweede. Hoe zit dat?

Patroonvorming

Je persoonlijke ontwikkeling verloopt van kinds af aan in stapjes. Sommige stappen neem je onbewust en voor andere stappen heb je al je aandacht nodig. De gunstige patronen die zo ontstaan leveren je een verstandhouding met de wereld op die maakt dat je je er makkelijker in beweegt. Al die ontwikkelingspatronen vervlechten zich tot een samenhangend geheel: je hebt een beeld van jezelf en je weet wat je kunt.

Sprekend jezelf

Wanneer je klaar denkt te zijn met je ontwikkeling geeft de wereld je vaak weer een zetje… er moet iets bij worden geleerd en je gaat aan de slag. Daarna kijk je weer net iets anders naar de wereld en jezelf. Er heeft zich een patroonwijziging voltrokken. Je uiterst precieze en gecompliceerde stem-, spraak- en taalsysteem lijkt die dans echter te ontspringen. Dat systeem vormt zich voornamelijk in de eerste zes jaren van je ontwikkeling en werkt daarbij nauw samen met het grotere geheel dat je als jezelf ervaart. Tot ongeveer je twintigste borduur je er nog wat verder op voort maar vanaf daar houdt het zichzelf zo’n beetje de rest van je leven aan de praat. ‘Zo ben ik, zo praat ik nu eenmaal.’

Patroonvastheid: onbewust onbekwaam

Toch vergt je spraakpatroon vaker dan je zou denken een beweging, een wijziging. Bijvoorbeeld voor je eerste referaat, een sollicitatiegesprek of wanneer je van baan verandert en je opeens een heel team moet toespreken. Discussiëren, overleggen, vergaderen of onderwijs geven: allemaal spreeksituaties waarbij je anders of meer voor de dag moet komen en waarbij (dus) iets nieuws van je spraakvermogen wordt gevraagd. Sprekers die zichzelf op dat moment in de categorie ‘het is zoals het is’ plaatsen, lopen de kans te vervallen tot onbewust onbekwame sprekers. Sommige van die sprekers ken je vast: met hun slaapverwekkende tempo, monotone gedreun of niet ter zake doende breedsprakigheid zorgen ze vaak voor plaatsvervangende schaamte bij hun collega’s of toehoorders.

Struikelen: bewust onbekwaam

Hoor je bij degenen die vinden dat hun spraakpatroon niet past bij een spreeksituatie, dan bestaat het gevaar dat je die situatie gaat vermijden of er op dat moment snel vanaf ziet te komen. Je ondersteunt die keuze met negatieve gedachten als ‘ik ben niet op die spreektaak berekend’ of ‘mijn manier van spreken (te snel, te zacht, te chaotisch) leent zich daar niet voor.’ Die negatieve gedachten en angstige verwachtingen kunnen er zelfs toe leiden dat je promoties, functies of beroepen gaat vermijden. En een dergelijke insteek draagt natuurlijk niet bij aan je ontwikkeling.

Patroonwijziging: bewust bekwaam

Wanneer je je bewust bent van een mogelijke tekortkoming besef je misschien niet dat deze struikeling wel eens de belangrijkste stap zou kunnen zijn die je hebt gemaakt! Je bent op een perspectiefvol punt aanbeland: je weet wat er aan schort, je kunt iets gaan leren, je kunt je ontwikkelen! Je spraakpatroon is de uitkomst van een beweeglijk en creatief proces. Datzelfde creatieve proces kun je weer wakker schudden en gebruiken om je stem, spraak en taal verder te ontwikkelen. Op die manier wijzig je (opnieuw) je patroon en stem je af op je huidige situatie en mogelijkheden.

Stap vooruit: een leven lang leren

Je kunt je stem, je spraak en je taalgebruik veranderen: in beweging brengen, aanpassen, toesnijden. Ga op zoek naar het element waar je niet tevreden over bent en oefen ermee. Neem de stap om aan de slag te gaan met iets wat je al zo lang geleden hebt geleerd: breng jezelf aan de praat! Ga met stem- taal en spraakproblemen (heesheid, woordenschat, zinsbouw, stotteren) naar een logopedist. En ga voor het maken van vervolgstappen op zoek naar een stemcoach of presentatietrainer (liefst één met logopedie, theater of zang als achtergrond). Uiteraard kun je ook mijn boek ‘Hoe zal ik het zeggen’ aanschaffen om lekker aan de slag te gaan met wat er anders moet of beter kan. Blijf jezelf ontwikkelen en maak zo het verschil tussen een vanzelfsprekende en een welsprekende professional.