Het vrij-gezaagde olifantenpaadje in het Westdampark te Woerden (Bron: In de Buurt – Woerden)

Staand in het gangpad van de trein keek ik heimelijk neer op het laptopscherm van een medereiziger. Hij bracht in zijn multifunctionele tekenprogramma paden aan op een plattegrond. Vanaf een door de wijk meanderende hoofdweg verscheen een recht pad naar een gebouw. En van daar een recht pad naar de overkant van hetzelfde gebouw. Nog een pad, naar een ander gebouw… voor alle paadjes die hij tekende koos mijn hoofd onmiddellijk een olifantenpaadje. En de meanderende hoofdweg trok ik in gedachten resoluut recht.

Route

Bij de voorbereiding van je praatje of presentatie kies je een route: van onderzoek naar uitkomst, van probleem naar oplossing of van verwarring naar inzicht. Die route is als een blauwdruk: overzichtelijk en functioneel. Maar tijdens je spreektaak verlaat je beter die rechtlijnigheid zodat je in kunt spelen op de behoefte van je luisteraar. Welke route leg je moeiteloos met ze af? Misschien ziet je publiek jouw meanderende hoofdlijn liever als een functionele, rechte lijn. En volgen ze je zijpaden liever vloeiend dan met een hoekige beweging, Waar bevinden jouw luisteraars zich? Waar wil je ze heen hebben? Waar hebben ze behoefte aan?

Behoefte

Olifantenpaadjes ontstaan vanuit een behoefte. Een behoefte die niet overeenkomt met de lijn van geplande routes. Met een vloeiende beweging wordt gekozen voor een natuurlijker, minder formele route. Speelser en efficiënter. Of het nu mag of niet, mensen wijken regelmatig af van het uitgestippelde pad.

Verboden zich buiten de paden te begeven

Ik wilde de tekenaar aanstoten maar hield me in. ‘Mag niet’, dacht ik. Mijn gedachten dwaalden af naar de kruispunten in Den Haag waar fietsers die op groen licht wachten de weg van fietsers die rechtsaf willen blokkeren. De laatsten kiezen steevast voor een route via de stoep. Mag niet. Ik dacht aan plantsoenen en parken met verharde paden; bij vrijwel ieder kruispunt zie je afbuigende paadjes door het gras. Mag niet?

Professionele ‘ERROR’

Veel sprekers gebruiken een net zo’n programma als mijn treintekenaar: Ze spreken in jargon en tonen daarbij een powerpoint met een vast format. Het gebruik van wetenschappelijke (of: zakelijke) termen verdrijft alle twijfel: dit is een expert. Maar een formele presentatie schept afstand. Dat is soms nodig, maar voor een uitwisseling van gedachten is het dodelijk! Terwijl de breinen van luisteraars aanvankelijk nog op scherp staan baken je kaders af, stippel je paden uit of vervangt een pad door twee extra paden (mijn treintekenaar was op dreef, ja… ik barstte bijna uit mijn voegen: nóg meer hoeken!). Je luisteraars laten tijdens deze formele exercitie definitief verstek gaan.

Publieke ongehoorzaamheid

In een onpersoonlijke omgeving gaat je publiek de olifantenpaadjes nemen. Stilzwijgend. Met de vloeiende beweging van de eigen gedachten. Kort door de bocht: met snelle conclusies, afleidende associaties en een vroeg oordeel. Al snel hangt men in een heel ander bedrijventerrein of park rond: je publiek is ongehoorzaam. En dat heb je helemaal aan jezelf te danken.

Wandelen als een expert

Wil je iets bereiken met je luisteraars, ga dan met ze aan de wandel. Benoem de kern zodat ze direct weten waar je over praat. Vorm eenvoudige en overzichtelijke zinnen waardoor luisteraars je goed kunnen volgen. En gebruik gewone taal om natuurlijke over te komen. Vraag iemand je om ergens stil te staan op de route? Beslis dan of dat je doel dient of vertel waarom je in dit geval liever verder loopt. Daag je luisteraars uit met gepeperde stellingen, vraag hoe ze ergens over denken en luister naar de reacties. Kortom: zorg voor actie en interactie. Je doel en je route zijn bekend, de weg zelf kent vele vormen. Je hoeft je expertise niet te bewijzen, liever sluit je aan bij je publiek.

Multifunctioneel gereedschap

De tekenaar was inmiddels druk bezig om met verschillende ‘tekentools’ struikjes, hekjes en paaltjes op het canvas in te vullen. Gelukkig kwam op dat moment een zitplaats voor me vrij en kon ik mijn eigen laptop openslaan om wat te schrijven.

Is jouw spreekstijl (te) formeel en denk je meer te kunnen bereiken met de mensen om je heen? Gebruik je programma dan niet als een doel op zich, maar als basis voor een benaderbaar optreden. Misschien kun je de handige instrumentjes uit mijn multifunctionele zakmes* gebruiken om samen met je luisteraars functionele hoofdpaden en efficiënte olifantenpaadjes te realiseren.

*Het multifunctionele zakmes op de boekenlegger van mijn boek bevat onder meer een handig jargonschaartje, een breedspraakzaagje en een bijzinmes. Die gereedschapjes bestonden tot 2023 alleen in mijn hoofd, maar sinds mijn boek verscheen bestaan ze ook echt: dankzij illustrator en streetartist Jochem van Aller! Zie: www.hoezalikhetzeggen.nl

Op facebook is een pagina gewijd aan olifantenpaadjes: https://www.facebook.com/Olifantenpaadjes1