Bovenstaande zin leerde ik kennen tijdens mijn opleiding logopedie. Hij staat in het derde blokje oefentekst op blz. 54 van ‘De techniek van het spreken’*. En tijdens mijn vierdejaars stage op de toneelschool moesten deze tekstblokjes uit het hoofd worden geleerd. Dat wilde ik wel maar ik wist niet hoe ik dat voor elkaar zou kunnen krijgen. De vier blokjes zouden op één adem gezegd moeten kunnen worden. Met adembeheersing en uitspraak kon (en kan) ik aardig overweg, toch kwam ik maar tot en met blok drie (luister hier maar). Jammer, want het vierde blok begint met de intrigerende combinaties ‘klepperen met de lippen, parmantig praten puntig en spits…’

Een variant op deze oefening was er een waarin je mocht ademen waar je dat maar nodig vond, zolang je elk woordpaar of zinnetje maar op een razend spreektempo driemaal achter elkaar uitsprak. Heerlijk!

pottenenpannenpottenenpannenpottenenpannen

pikkendekippenpikkendekippenpikkendekippen

pokkenepidemiepokkenepidemiepokkenepidemie

Blok 1 – Kunnen

Leuk, ik wilde wel gaan acteren! Praten kon ik goed, en werken aan mijn stem vond ik machtig interessant. En ik was dol op taal. Maar voor een acteur is de beheersing van stem en spraak pas stap één. Daarna moest de uit het hoofd geleerde tekst nog worden eigen gemaakt binnen het karakter dat wordt gespeeld. Acteren krijg je niet cadeau.

Door naar het Sinterklaasjournaal te kijken leer ik nu ook dat ik niet alles (ineens) kan krijgen. En dat je als Piet je band moet kunnen plakken om alle cadeaus op tijd in de schoenen van de kinderen te krijgen.

Blok 2 – Weten

Voordat je als acteur aan je spraak kunt gaan werken heb je materiaal nodig: tekst. Zo ver hoeven de meeste sprekers niet te gaan: je kunt gewoon over je onderwerp spreken. Niet uit het hoofd natuurlijk, want dan kom je gekunsteld over. Rangschik je kennis rond een onderwerp en je hebt een basis tekst. Om aan je spraak te werken moet je weten met welke technieken je je stem traint en met welke je je spraak traint. Weet wat je wilt verbeteren, wat daarvoor een passend instrument is en: weet wat je doel is.

Piet wist niet dat je een band gewoon kunt plakken. Als hij de pepernoot gevonden had, dacht hij, zou het probleem zijn opgelost.

Blok 3 – Willen

Uiteindelijk wilde ik niet graag genoeg op het toneel staan om er ook te komen. Ik belandde er dus achter. In een klein theatertje zette ik tribunes op (en brak ze ook weer af), sjouwde met apparatuur, ontving de artiesten en fungeerde als lichttechnicus. Omdat de stem me fascineerde begon ik te werken met mensen die hun stem nodig hadden; niet alleen op een podium maar in allerlei spreeksituaties.

Gelukkig kregen de pieten met hun kapotte fietsen ook hulp van een technicus: een fietsenmaker (meneer de Smid) leerde ze hoe ze banden konden plakken zodat ze konden gaan doen wat ze zo graag wilden en waar ze zo goed in waren: schoenen vullen!

Blok 4 – Moeten

De techniek van spreken is niet zo overzichtelijk als die van een fiets. Het zoeken naar de sleutel om een spraakpatroon te wijzigen is dan ook niet eenvoudig. Veertig jaar werken met kinderen en volwassenen heeft me de vaardigheid gebracht om spraakpatronen te ontrafelen en in overeenstemming te brengen met de persoonlijkheid en het spreekdoel van de spreker. Dat heeft nooit als ‘moeten’ aangevoeld, eerder als spelen en experimenteren. Al dat werk voelt aan als een fijne leerschool. En nog steeds doe ik m’n werk niet omdat ik het moet, maar omdat ik het leuk vind. Misschien is dat ook wel de sleutel tot succes, ook al ben ik die wel eens kwijt (vooral wanneer ik de verkeerde fiets kies).

Voorlopig zijn de Pieten de hele mand met fietssleuteltjes kwijt. In het sinterklaasjournaal van vandaag komt daar hopelijk een oplossing voor. Vast wel. Want met Sinterklaas komt altijd alles goed.

Zoek je nog naar een Sinterklaascadeautje dat als sleutel tot succes kan dienen voor een sprekende professional? Dan kan ik je in één adem door mijn boek voor sprekers aanbevelen!

Je vindt het hier: www.hoezalikhetzeggen.nl

*K. Veldkamp, De techniek van het spreken. (Uitg: St. logopedische opleidingen, Gouda, 1981)