(en gebruik een spreekbeentje)

“Stop er maar een kurk in”, hoor je wel eens fluisteren als iemand eindeloos doortettert op het moment dat er bij niemand meer de behoefte bestaat om te luisteren. Het klinkt misschien tegenstrijdig, maar diezelfde kurk, bedoeld om de spraakwaterval te stoppen, wordt ingezet bij het oefenen van spreken.

Korte termijn

Wanneer je een kurk in je mond krijgt zul je merken dat spreken niet meer vanzelfsprekend is: Je articulatie spieren moeten harder werken en je kaak wordt wijd opengesperd. Je mate van verstaanbaarheid schiet omlaag. Bij het uitnemen van de kurk is het contrast groot: opeens gaat alles veel soepeler. Lekker zeg. Maar let op: al levert kortstondig/éénmalig gebruik een tijdelijke bewustwordingservaring; een kurk in de mond heeft te veel nadelen om structureel bij spraaktraining of zangles te kunnen worden ingezet. Toch komt het nog steeds voor dat acteurs, voice-overs en sprekers, maar ook zangers en logopedisten in hun studietijd of daarna geconfronteerd met de ‘kurk-oefening’. De reden is simpel: kurken zijn goedkoop en vaak makkelijk voorhanden.

Lange termijn

Structureel gebruik van een kurk bij de spraaktraining is contraproductief en risicovol. De mogelijke gevolgen bij herhaaldelijk gebruik (zie hieronder) liegen er niet om. Het (propageren van het) gebruik van een kurk kan dan ook niet als een professioneel advies gelden. Een groeiende groep logopedisten, theater- en zangdocenten maakt daarom gebruik van een spreekbeentje; het zij voor een warming up of voor gerichte spraaktraining. Geen wonder ook, in vergelijking met de kurk biedt het spreekbeentje nogal wat voordelen:

1 – De kurk bevordert kaakklemmen: de kurk moet met een bijtbeweging worden vastgehouden tussen de voortanden om hem niet te verliezen met als gevolg overmatig aanspannen kaakspieren.

Het spreekbeentje is inzetbaar bij bewustwording van en werken aan kaakspierspanningen.

2 – De kurk bewerkstelligt een foutieve onderkaakpositie: om de kurk in balans te houden moet de onderkaak vooruitgeschoven worden.

Het Spreekbeentje verstoort de gewenste kaakstand niet; er kan constructief aandacht worden besteed aan de positie van de kaak.

3 – Om bovenstaande twee redenen belast kurkgebruik het kaakgewricht en verhoogt bij structureel gebruik het risico op permanente beschadiging van dit gewricht.

Het gebruik van het spreekbeentje belast het kaakgewricht niet.

4 – De kurk bevordert spanningen in de gezichtsmotoriek, het aanzetstuk en de hals: dit heeft een nadelige invloed op foneren en articuleren.

Het werken met het spreekbeentje maakt het mogelijk deze spanningen op te sporen en te elimineren.

5 – De kurk verhindert lipsluiting tijdens oefenen.

Het Spreekbeentje maakt lipsluiting mogelijk.

6 – Kurkgebruik verhindert tongbewegingen en leidt af van gewenst tong-gedrag.

Het spreekbeentje leidt tot observeerbaar en beïnvloedbaar tonggedrag.

7 – De kurk belemmert vrije fonatie: de kurk obstrueert het spraakkanaal (het aanzetstuk: de weg van de stem).

Gebruik van het spreekbeentje leidt tot een duidelijk waarneembare definieerbare ruimte en voor optimale indelings-opties van het spraakkanaal / de stemvoering. De stem kan vrij klinken.

8 – De kurk belemmert articulatie: de kurk belemmert tong- en lipbewegingen, de tong wordt ‘verdrongen’.

Het spreekbeentje geeft alle articulatoren bewegingsvrijheid.

9 – Het materiaal van de kurk is afleidend en risicovol: de kurksmaak en met name loslatende kurkdeeltjes in de mond leiden af. Inhaleren van kurkdeeltjes kan leiden tot verslikken/verstikken (zelfs de hele kurk kan als gevolg van stevig inademen in de keel schieten: hoe kleiner de kurk, hoe groter het gevaar).

Het spreekbeentje is glad, klein en vervaardigd van veilig en hoogwaardig (kunstprothetisch) materiaal. Het zijden halslint voorkomt inademen/inslikken.

Professionele normen

De nauwgezetheid waarmee professionals bij een hulpmiddel als LaxVox letten op de aard (glas of siliconen) en de exacte afmetingen (doorsnede en lengte) van het materiaal dat men studenten in de mond geeft staat nogal in contrast met de achteloosheid waarmee men naar de kurk grijpt; blijkbaar gelden bij de kurkoefening geen professionele normen. Maar net zomin als men luchtig kan doen over het gebruik van aquariumslang bij laxvox kan men dat doen over het creatief gebruik van kurk bij spraaktraining.

Kortom:

Het spreekbeentje is de gadget-status ontstegen. Waar bij kurkgebruik overmatig veel energie gestopt moet worden in het omgaan met de nadelen terwijl de verlangde effecten op termijn uitblijven, kan met een spreekbeentje stap voor stap, stelselmatig en duurzaam worden gewerkt aan alle gestelde doelen. Het kan op een veilige manier worden ingezet om te werken aan een ruim, ontspannen stemgeluid en een actieve en accurate articulatie. Het minimale formaat (dat om de hals wordt gedragen en tevoorschijn wordt gehaald op momenten dat er geoefend gaat worden) maakt het tot een praktisch gebruiksvoorwerp bij stem- en spraaktraining. Het gebruik van het spreekbeentje stopt niet bij een éénmalige ervaring maar leidt tot het nemen van constructieve stappen op basis van waarneming, gevoel, afstemming en techniek. Het kost iets.. maar dan heb je ook wat: waar bij de kurk de instructie ontbreekt (plop!), is die bij elk spreekbeentje in de vorm van een handleiding en/of een professionele logopedist, stem- of spraakdocent altijd nabij. Een goede ontwikkeling!

www.spreekbeentje.nl