Vraag 2 (over ‘stem’)

Kun je je stem veranderen?

Je stem verandert in de loop van je leven, alleen al vanwege het simpele feit dat je groeit. De stemplooien (officiële term voor ‘stembanden’) van een baby meten maar enkele millimeters. Die van een kind zeker het dubbele. En bij een volwassene varieert de lengte van die stemplooien (ook afhankelijk van het geslacht) tussen de één en tweeëneenhalve centimeter. En dan zijn er nog allerlei fysieke factoren die maken dat je stem – soms zelfs in korte tijd – verandert. Dat kan komen door hormoon gedreven veranderingen tijdens de puberteit en de overgang of door alcoholgebruik en roken, belastend stemgebruik, conditiepeil, ziekte en medicijngebruik. Sommige veranderingen zijn tijdelijk, andere onomkeerbaar.

Maar, los van bovenstaande aanleidingen: zou je ook bewust veranderingen aan kunnen brengen in de manier waarop je klinkt?

Kun je je stem veranderen?

Ja. Dat doe je ook al: je gebruikt in verschillende omstandigheden stemgeluiden die afwijken van je gangbare stemgeluid tijdens spreken. De vraag is of je je daarvan bewust bent en of je het gekozen geluid wel wilt handhaven. Kunnen en willen zijn beide nodig om wijzigingen in je stemgebruik aan te brengen. Misschien ken je de volgende stemveranderingen van jezelf; waarschijnlijk vind je er ook iets van, je hebt er vast wel een oordeel over.

Timbre

Timbre: je gemiddelde stem typeert je, anderen herkennen je eraan. Soms moet je ergens om lachen en dan verander je van stemgeluid. Dat kan ook gebeuren wanneer je gaat huilen of als je opeens heel kwaad wordt. Je stem klinkt ook ‘opeens’ anders wanneer je zwaar tilt: persend. Als je gaat zingen kun je ook een heel andere stem hebben en als je aan het vrijen bent kun je jezelf betrappen op kreunende geluiden. Als je iemand nadoet, voorleest uit een kinderboek of een mop vertelt, verandert je stem. En soms verdraai je je stem gewoon voor de grap.

Toon en volume

Hoe hard, zacht, hoog en laag je stem klinkt heeft zo z’n fysieke grenzen, maar is ook sterk afhankelijk van je eigen gewoonte. Je kunt je stem beter leren beheersen en gebruiken door te oefenen en te trainen. Ook hierbij is (leren) luisteren van groot belang. Ik ken ouders die denken dat hun stem niet luid is. Als ik ze dan vraag eens op te letten wanneer ze de kinderen ‘van boven naar beneden’ roepen om te komen eten, moeten ze vaak toegeven dat het ‘wel meevalt’ met hun volume. Probeer het maar eens uit: denkbeeldig naar de overkant van de straat of het zwembad roepen. Merk tegelijk op dat een luide stem ook omhoogschiet in toon. Toon en volume kun je ook loskoppelen door goed te luisteren wat je doet en door te oefenen.

Wat wil je?

Veranderen kan dus, mogelijkheden genoeg. Hoe ver je een verandering doorvoert en handhaaft, hangt af van je luistervaardigheid, motivatie en toewijding en je bereidheid om de consequenties ervan te accepteren: je rol en positie als spreker die mee verandert met iedere variatie.

Zo gedaan zo gezegd

In ‘Hoe zal ik het zeggen’ kun je in hoofdstuk één ‘Je stem: veranderen of benutten?’ op zoek gaan naar de mogelijkheden van je eigen stem. Al doende leer je hoe je je stemgebruik aan kunt passen aan de rol die je op je hebt genomen of de situatie waar je in spreekt. En even verderop kun je aan de slag met je spraak en je positie op het podium. Voor de ongeduldige lezer heb ik achter in een KJOE EN EE bijlage opgenomen. Wil je direct met je stem aan de slag of kun je dus niet wachten op het volgende deel van deze reeks, overweeg dan ‘Hoe zal ik het zeggen’ bij me aan te schaffen. Met veel plezier zet ik er een handtekening (en een stempel) voor je in en stuur het portokostenvrij naar je op!