Vraag 4 (over ‘stem’)

Sommige stemmen klinken zo opvallend. Stellen die sprekers zich aan?

Waarschijnlijk bevinden de stemmen die jij als opvallend beoordeelt zich aan de andere kant van het spectrum dan de jouwe. Dat kan de toon (hoog, laag), het volume (hard, zacht) of de kleur zijn. Het kan dus een kwestie van smaak en gewoonte zijn. Viswijvenstemmen, yoganeuzelaars, schreeuwlelijken, wiebelstemmen, pepermolens en whiskystemmen – ze vertonen allemaal een combinatie van de drie samenhangende factoren die een stem definiëren: Volume, Toon en Timbre (of ‘kleur’). Elk van die factoren* kan een kenmerkende kant opschieten.

Cultuurverschillen

Voor ieder mens klinkt de eigen stem als ‘gewoon’. Je stemgeluid heb je als kind aangepast aan je omgeving en waarschijnlijk klinkt die stem daar dus niet zo gek. Je hoort vast ook de grote en kleine verschillen tussen stemmen van mensen van verschillende rangen en standen in je eigen dorp of stad. De wethouder, de automonteur, de juf of meester, de marktkoopman, de bibliothecaris, de schilder, de notaris en de bakker**.

Fysieke verschillen

Er zijn echter factoren die maken dat een stem moeilijk te controleren is of niet meer goed functioneert. Daardoor kan een stemgeluid sterker afwijken van het gemiddelde. Denk aan gehoorproblemen en doofheid, maar ook aan aandoeningen van de stem zelf. Stemproblemen kunnen een psychische of fysieke aanleiding hebben, ze kunnen ook het gevolg zijn van stemmisbruik of overbelasting van de stem. Ze kunnen van tijdelijke aard zijn (ziekte of verkoudheid, heftige emoties) of meer structureel voorkomen (een stembandverlamming of andere stemplooi-afwijkingen als knobbeltjes, poliepen of zelfs kankergezwellen). Vermoed je dat er stemproblemen zijn als gevolg van dit soort problemen of beperkingen, dan kun je met je vragen terecht bij de KNO-arts of logopedist***.

Wat je hoort is wat je krijgt?

Beoordeel mensen nooit op basis van hun stemgeluid. Ga bij jezelf te rade hoe het zou voelen als je commentaar op je stem zou krijgen. Probeer in te schatten wat er aan de hand kan zijn en laat je er dan verder niet te veel door afleiden: richt je op de inhoud. En als je oprecht geïnteresseerd bent in iemands stem, maak dan contact en pols even of je daar iets over mag vragen. Wees dan wel voorbereid op uiteenlopende reacties: van opgetrokken wenkbrauwen tot complete levensverhalen.

Stem of…?

Luister nog even goed of het de stem van de spreker is die je op het verkeerde been zet. Zou het misschien ook om iemands spraak kunnen gaan? (Want dan beland je in een heel ander hoofdstuk****.) Soms kun je ook ‘struikelen’ over het woordgebruik of de taal die incongruenties vertoont: Zó’n vriendelijke stem en dan zo’n grof taalgebruik (of andersom).

Lees meer over deze onderwerpen in mijn boek ‘Hoe zal ik het zeggen’:

*H3 ‘Volume – mag het wat harder?!, Toon – bij hoog en bij laag, Timbre of kleur – wie ben je?’

**H1 ‘Je stem: veranderen of benutten?’

***H9 ‘Problemen door beperkingen: KNO en logopedie’

****H4 ‘Klankvorming: spraakklanken vormen’ en H5: ‘Spraak’

#hoezalikhetzeggen